Uygur Devleti, \u0130slamiyetten \u00f6nceki T\u00fcrk \u0130mparatorluklar\u0131n\u0131n sonuncusudur. M. VIII. as\u0131ra kadar Dokuz O\u011fuz boylar\u0131yla birlikte Mo\u011folistan’\u0131n \u015fimalinde ya\u015fayan On Uygurlar, sekizinci as\u0131r ortalar\u0131nda yine Dokuz O\u011fuzlar’la birlikte, G\u00f6k-T\u00fcrk’lerin T\u00fcrk illerindeki yayg\u0131n h\u00e2kimiyetlerine son vererek Uygur devletini kurdular. Uygur birli\u011fini meydana getiren kavimler aras\u0131nda eski Saka kal\u0131nt\u0131lar\u0131 ve eski \u0130ran toplulu\u011funa dahil, T\u00fcrkle\u015fmi\u015f kavimler de vard\u0131r. Yeni devlet k\u0131sa zamanda geni\u015f \u00fclkelere yay\u0131ld\u0131. K\u00fclt\u00fcr, sanat ve medeniyet bak\u0131m\u0131ndan Ortaasya T\u00fcrk t\u00e2rihine derin izler b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Uygur boylar\u0131, daha \u00f6nceki as\u0131rlarda da medeni bir hayat ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Hatta bunlar\u0131n M. V. as\u0131rda kendilerine mahsus bir yaz\u0131 kulland\u0131klar\u0131na dair \u00c7in kaynaklar\u0131nda kay\u0131tlar vard\u0131r. Uygur devleti \u00f6nce Mo\u011folistan’da Orhun nehri havzas\u0131ndaki Kara Balgasun \u015eehri \u00e7evresinde kuruldu. Bu devletin ikinci h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Moyun\u00e7ur Han, b\u00fcy\u00fck ve ayd\u0131n bir h\u00fck\u00fcmdard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u00e7a\u011flarda Uygurlar G\u00f6k-T\u00fcrk yaz\u0131s\u0131n\u0131 kullan\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Hatta Moyun\u00e7ur Han, G\u00f6kt\u00fcrk an’anesine uyarak, kendi ad\u0131na ve G\u00f6kt\u00fcrk harfleriyle yaz\u0131l\u0131 bir \u00e2bide diktirmi\u015fti. Fakat onun yerine ge\u00e7en B\u00f6g\u00fc Katan, 763 y\u0131l\u0131nda Maniheizm d\u00eenini kabul edince Uygurlar Mani dini misyonerlerinin getirdikleri yeni bir yaz\u0131y\u0131 benimsediler.<\/p>\n\n\n\n
M. 840 y\u0131l\u0131nda Uygur ilinde b\u00fcy\u00fck k\u0131tl\u0131k oldu. Ah\u00e2li isyan etti. Bilhassa K\u0131rg\u0131z isyan\u0131n\u0131n sertli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden per\u00ee\u015fan olan Uygur’lar ikiye b\u00f6l\u00fcnd\u00fcler. Bir k\u0131sm\u0131 \u00c7in h\u00e2kimiyetini kabul ederek Kansu \u00e7evresinde kald\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n
Di\u011fer ve daha b\u00fcy\u00fck bir k\u0131s\u0131m Uygurlar, cenup bat\u0131’ya do\u011fru g\u00f6\u00e7t\u00fcler. Do\u011fu Tiyan\u015fan’da Be\u015f Bal\u0131g ve Ko\u00e7u \u015fehirlerine yerle\u015ftiler. Esasen kendilerine ba\u011fl\u0131 bu \u00fclkede yeni \u015eehirler yapt\u0131lar. Burada yaln\u0131z Uygur ad\u0131yla ya\u015fad\u0131lar. Ayn\u0131 \u00fclkede y\u00fczy\u0131l kadar, az hareketli fakat daha medeni bir \u00f6m\u00fcr s\u00fcrd\u00fckten sonra, T\u00fcrk illerindeki geni\u015f h\u00e2kimiyetlerini 940 y\u0131llar\u0131nda, bu sefer m\u00fcsl\u00fcman bir T\u00fcrk devleti kuran H\u00e2kanl\u0131 veya Karahanl\u0131 ailesine b\u0131rakt\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn elimizde bulunan Uygur destanlar\u0131, tarihteki<\/p>\n\n\n\n
macer\u00e2lar\u0131n\u0131n ana \u00e7izgileri b\u00f6yle olan Uygurlar\u0131n, \u00f6nce, kendi t\u00fcreyi\u015flerine dair inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131 anlat\u0131r. Sonra, Tanr\u0131 soyundan gelen Uygurlar’\u0131n, yurdu fena id\u00e2re eden hakanlar y\u00fcz\u00fcnden u\u011frad\u0131klar\u0131 sars\u0131nt\u0131lar\u0131 nakleder. Yurtta milli birli\u011fi sa\u011flayan t\u0131ls\u0131mlar bozulunca nas\u0131l \u0131st\u0131rap \u00e7ektiklerini, nih\u00e2yet, kendilerine yiyecek vermeyen bu yurdu b\u0131rakarak cenup-bat\u0131’ya do\u011fru, nas\u0131l g\u00f6\u00e7t\u00fcklerini bildirir . B\u00f6ylelikle Uygur Destan\u0131, biri T\u00fcreyi\u015f Efs\u00e2nesi, \u00f6teki de G\u00f6\u00e7 Destan\u0131 denilen iki b\u00f6l\u00fcmde toplan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Nihad S\u00e2mi Banarl\u0131, Resimli T\u00fcrk Edebiy\u00e2t\u0131 T\u00e2rihi, 1987, s: 27-28<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Uygur Devleti, \u0130slamiyetten \u00f6nceki T\u00fcrk \u0130mparatorluklar\u0131n\u0131n sonuncusudur. M. VIII. as\u0131ra kadar Dokuz O\u011fuz boylar\u0131yla birlikte Mo\u011folistan’\u0131n \u015fimalinde ya\u015fayan On Uygurlar,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1155,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[9],"tags":[594,598,599,665],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1154"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1154"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1154\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1155"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}