Sabun kokusunu yahut sabundaki hafif ve g\u00fczel kokuyu sever misiniz?
\nSan\u0131r\u0131m \u00e7ok insana bu koku, do\u011frudan do\u011fruya temizli\u011fin kokusu, onun t\u00fcten bu\u011fusu imi\u015f gibi, ho\u015f gelir.
\nBen, bir sabun fabrikat\u00f6r\u00fc olsam ve T\u00fcrkiye’de iyi ve g\u00fczel kokulu bir sabun yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsem; bu sabunun ad\u0131n\u0131 Guta y\u00e2hut K\u00fcra koymaz; Kekik y\u00e2hut K\u00f6p\u00fck koyard\u0131m.
\nEvlerimize, \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131m\u0131za yaln\u0131z koku olarak de\u011fil, isim olarak da vatan topraklar\u0131ndan, vatan sular\u0131ndan y\u00fckselen bir ses dolsun isterdim. \u00dcstelik, bu sabunu, \u00e7abucak erimeyen, sa\u011flam, dayan\u0131kl\u0131, bol k\u00f6p\u00fckl\u00fc, tam bir T\u00fcrk sabunu h\u00e2linde yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm.
\nSabun, L\u00e2tince sapo ve Frans\u0131zca savon kelimesinden T\u00fcrk\u00e7ele\u015fmi\u015f bir s\u00f6zd\u00fcr. Fakat ben sapo sesinde asla duymad\u0131\u011f\u0131m temizli\u011fi, i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131, ferah kokuyu, sabun’un daha tel\u00e2ffuzunda duymaya, koklamaya ba\u015flar\u0131m. Bu kokuyu ve bu sesi savon’da da bulamam. Savon, bana fazla alaf\u0131ranga gelir: Onda, kirlerini a\u015f\u0131n kokularla \u00f6rtbas etmek isteyenlerin geniz yak\u0131c\u0131 parf\u00fcm’lerini duyar\u0131m.
\nT\u00fcrk Halk zevki bir kelimeyi T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirirken ona \u00f6yle sihirli bir ses, \u00f6yle \u00e2henk verir ki kelime, if\u00e2de etti\u011fi m\u00e2n\u00e2n\u0131n \u00e2deta notas\u0131, m\u00fbsik\u00eesi olur; b\u00e2zan rengi, kokusu ve bu\u011fusu olur. Sabun ve sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc de b\u00f6yledir.
\nEski Yunan tahayy\u00fcl\u00fc, g\u00fczellik tanr\u0131\u00e7as\u0131 Ven\u00fcs’\u00fc, Tanr\u0131 kan\u0131yle deniz k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn birle\u015fmesinden yarat\u0131lm\u0131\u015f san\u0131yordu. Bir Akdeniz medeniyeti milleti olan eski Yunan i\u00e7in bu tahayy\u00fcl g\u00fczeldir.
\nYa T\u00fcrk\u00fcn g\u00fczellik sembol\u00fc kad\u0131n?
\nBana \u00f6yle gelir ki bizim g\u00fczel’imizde yaln\u0131z T\u00fcrk kan\u0131 ve deniz k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil, onlar \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bir r\u00e2yiha ve bir n\u00fbr vard\u0131r: T\u00fcrk\u00fcn g\u00fczellik ve temizlik sembol\u00fc kad\u0131n, belki de sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fcnden, g\u00fcn veya ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan ve yayla \u00e7i\u00e7e\u011fi kokusundan yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nKokulu sabun, tuvalet sabunu yerine halk\u0131n mis sabunu demesi de bir hayli m\u00e2n\u00e2l\u0131d\u0131r. Bu isim, Fars\u00e7a m\u00fc\u015fk ve Arap\u00e7a misk s\u00f6z\u00fcyle L\u00e2tince sopo veya Frans\u0131zca savon’dan T\u00fbrk\u00e7ele\u015fmi\u015ftir. Fakat ne m\u00fc\u015fk’de ne de rnisk’de mis kelimesinin uzun ve devaml\u0131 g\u00fczel kokusu vard\u0131r. Bu devaml\u0131l\u0131k T\u00fcrk tel\u00e2ffuzunun mis’in sonundaki uzun se ile sabun’un ba\u015f\u0131ndaki kal\u0131n sa’y\u0131 sihirli bir ahenkle birle\u015ftirmesinden do\u011fuyor.
\n*<\/p>\n
Bir kad\u0131n \u00e7orab\u0131 yapacak olsam, ad\u0131na S\u00fcl\u00fcn y\u00e2hut Ceyl\u00e2n veya Elif derdim. Duru veya Nil\u00fcfer de diyebilirdim, ilk \u00fc\u00e7 kelime ile t\u0131ls\u0131m\u0131 bozulmam\u0131\u015f kad\u0131n g\u00fczelli\u011finin zar\u00eef \u00e7izgilerini, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ile, temiz, mat renklerini; be\u015finci ile, bir vatan \u0131rma\u011f\u0131 akar gibi, y\u00fcr\u00fcy\u00fcp gidi\u015flerindeki al\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 belirtmek isterdim. Kad\u0131n giyece\u011finde kat’iyyen \u015fu veya bu yabanc\u0131 kelimeyi kullanmazd\u0131m. Vatan kad\u0131nlar\u0131n\u0131n eteklerine kelime olarak da bir yabanc\u0131 s\u00f6z dolanmas\u0131n isterdim. Bu \u00e7oraplara Akarsu gibi \u00e2henkli, su veya k\u0131ymetli ta\u015f isimleri de koyabilirdim. Ancak bunu, k\u0131z, erkek, b\u00fct\u00fcn vatan \u00e7ocuklar\u0131na bu vatan\u0131n \u00e7ocu\u011fu olmak ve bu milletin dilini sevmekdeki gururu bir \u00eeman gibi tatt\u0131racak bir k\u00fclt\u00fcr ve terbiye devresinde yapabilirdim. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle hareketlerde \u00fczerlerine titredi\u011finiz insanlar taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lmamak kadar hayal k\u0131r\u0131c\u0131 h\u00e2dise yoktur. * Bu giyeceklerde manto demek, rob, roba, demek, tayy\u00f6r demek de istemezdim. Bu arada d\u00f6kar, turvakar gibi firenk\u00e7e s\u00f6zlerin dilimize musallat olmas\u0131n\u0131 iyi kar\u015f\u0131lamazd\u0131m. Belki \u0130talyanca roba s\u00f6z\u00fcn\u00fcn T\u00fcrk halk a\u011fz\u0131nda b\u00fc-r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc urba kelimesinde yerli ve masum bir tel\u00e2ffuz g\u00fczelli\u011fi bulur, fakat yine de \u00fcst\u00fcm\u00fcze giyece\u011fimiz \u015feyler i\u00e7in T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zler arard\u0131m. \u0130nsan\u0131n \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcyor, d\u00f6k\u00fcl\u00fcyormu\u015f gibi tuhaf bir ses veren bu s\u00f6zler yerine halk\u0131m\u0131z\u0131n giyecek ve hamamlarda kurulanmak i\u00e7in silecek gibi t\u00e2birler kulland\u0131\u011f\u0131na dikkat ederdim. Tek kelime bulamazsam, ba\u015f \u00f6rt\u00fcs\u00fc gibi, iki kelimenin izdivac\u0131ndan do\u011fan, yeni fakat mutlaka zevkli ve r\u00fczg\u00e2rl\u0131 kelimeler bulurdum. Cem\u015f\u00eed eli d\u00f6km\u00fc\u015fse nas\u0131l cama sab\u00fbhu <\/em><\/strong> diyen \u015f\u00e2irin \u00e7ok do\u011fru s\u00f6yledi\u011fi gibi, kelimeler, i\u00e7lerine u\u00e7suz bucaks\u0131z zaman sanatk\u00e2r\u0131n\u0131n doldurdu\u011fu zengin ve renkli m\u00e2n\u00e2 \u015faraplariyle tesirli de\u011ferler ve as\u0131rlar\u0131n biriktirdi\u011fi aziz ve t\u0131ls\u0131ml\u0131 m\u00fccevherlerdir.<\/p>\n Nihad S\u00e2mi Banarl\u0131, T\u00fcrk\u00e7enin S\u0131rlar\u0131 2. bask\u0131, sayfa:61-66.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sabun kokusunu yahut sabundaki hafif ve g\u00fczel kokuyu sever misiniz? San\u0131r\u0131m \u00e7ok insana bu koku, do\u011frudan do\u011fruya temizli\u011fin kokusu, onun<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[12],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/473"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=473"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/473\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=473"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n*
\nBir dudak boyas\u0131 yapsam, ad\u0131na Al yahut G\u00fcl, veya Mercan koyard\u0131m. Mesel\u00e2 Karmen demezdim, diyemezdim. Do\u011frudan do\u011fruya dudak demeyi terc\u00eeh ederdim. Yahut gonca gibi, nar gibi renkli adlar se\u00e7erdim. Hatta her duda\u011fa s\u00fcr\u00fclmiyece\u011fini bilsem, bayrak bile boyama ad olurdu. \u0130sterdim ki onu seven kad\u0131nlar\u0131n dudaklar\u0131 bayrak gibi temiz kals\u0131n. Kendi \u00e7ocuklar\u0131ndan, yak\u0131nlar\u0131ndan, kendi erkeklerinden veya ger\u00e7ekten sevdikleri erkeklerden ba\u015fkas\u0131na de\u011fmesin.
\nBir t\u0131rnak boyas\u0131 yapacak olsam, ad\u0131 K\u0131na olurdu. K\u0131na t\u0131rnak cil\u00e2s\u0131, K\u0131na t\u0131rnak boyas\u0131 gibi s\u00f6zler bulurdum.
\nK\u0131na s\u00f6z\u00fcn\u00fcn, T\u00fcrk\u00e7eye Arap\u00e7a h\u0131nn\u00e2’dan geldi\u011fini bilirdim. Fakat benim k\u0131na’m o \u0131hlar gibi s\u00f6z yan\u0131nda, h\u00e2lis T\u00fcrk\u00e7e’dir: K\u0131na sesinde Anadolu ve Rumeli as\u0131rlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcn ne\u015f’eleri, k\u0131na geceleri’nin \u015fevki, rengi ve sesi vard\u0131r. K\u0131na, Julie’lerin, Marie’lerin t\u0131rnak cil\u00e2s\u0131 de\u011fil, as\u0131rlarca Ay\u015fe’lerin, Nazl\u0131’lar\u0131n, Selvi’lerin, Elif\u2019lerin ellerini s\u00fcslemi\u015f, bir ba\u015fka k\u0131rm\u0131z\u0131d\u0131r.
\n*
\nKad\u0131nlar\u0131n boynunda inci, mercan dizileri g\u00fczeldir. Gerdan kelimesini sevmedi\u011fim i\u00e7in gerdanl\u0131k s\u00f6z\u00fcnden de ho\u015flanmam. Hele de\u011feri ne olursa olsun kad\u0131n boynunda kolye kelimesinin alaf\u0131ranga tafras\u0131na dayanamam, bu yabanc\u0131 zenciri, Fikret’in tavk-\u0131 es\u00e2ret’i gibi, bizden sonraki k\u00fclt\u00fcrlere boyun e\u011fmi\u015f ba\u015flar\u0131n al\u00e2meti san\u0131r\u0131m.
\nParma\u011f\u0131na y\u00fcz\u00fck takaca\u011f\u0131m bir kad\u0131n ona alyans dedi\u011fi g\u00fcn benden ayr\u0131 d\u00fc\u015febilirdi. Ni\u015fan y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc hatta nik\u00e2h y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc kelimelerinin “\u015fan “l\u0131 veya mukaddes g\u00fczelli\u011fini bu kadar \u00e7iy bir firenk\u00e7e ile de\u011fi\u015ftiren kad\u0131na elbette ba\u011flanamazd\u0131m.
\nHer millete kendi kad\u0131n\u0131 en g\u00fczel gelmelidir. Ben T\u00fcrk kad\u0131n\u0131n\u0131n giyindi\u011fi kuma\u015f\u0131n da ad\u0131 T\u00fcrk\u00e7e olsun isterdim. Mesel\u00e2 krep demez, b\u00fcr\u00fcmc\u00fck, b\u00fcr\u00fcnecek yahut b\u00fcr\u00fcn derdim. Arkas\u0131ndan da XIX. as\u0131r \u015f\u00e2iri V\u00e2s\u0131f\u2019\u0131n:
\nO g\u00fcl-end\u00e2m bir al \u015f\u00e2le b\u00fcr\u00fcns\u00fcn, y\u00fcr\u00fcs\u00fcn<\/em><\/strong>
\nUcu g\u00f6nl\u00fcm gibi ard\u0131nca s\u00fcr\u00fcns\u00fcn, y\u00fcr\u00fcs\u00fcn<\/em><\/strong>
\nm\u0131sralar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerdim.<\/p>\n
\nGiyini\u015fte ince bir \u00fcsl\u00fbp, kibar bir ed\u00e2, sanatl\u0131 bir \u00e7izgi arad\u0131\u011f\u0131m zaman bunu bulan duyguma go\u00fbt veya gusto demez zevk konu\u015fur, tad derdim. Buna hava da, r\u00fczg\u00e2r da derdim: Elbisenizin \u00e7izgileri \u00e7ok zevkli, dikili\u015fi \u00e7ok haval\u0131; bu duru\u015f, bu d\u00f6k\u00fcl\u00fc\u015fte bir ba\u015fka r\u00fczg\u00e2r var, dedi\u011fim zaman ince ve zek\u00ee T\u00fcrk kad\u0131n\u0131 benim mecazlarla bir sanat\u0131n zevk ve zafer dilinden konu\u015ftu\u011fumu elbette \u00e7ok iyi anlard\u0131.<\/p>\n
\nAncak bunun i\u00e7in geysi veya giysi s\u00f6z\u00fcn\u00fc diriltmezdim. Bilirdim ki bu s\u00f6zler e\u011fer g\u00fczel olsayd\u0131 bizim zevkli atalar\u0131m\u0131z onlar\u0131 b\u0131rakmaz, yerlerine ba\u015fka s\u00f6zler almaz ve bulmazlard\u0131.<\/p>\n
\nHele i\u00e7 \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131m\u0131za \u00e2it isimler mutlaka T\u00fcrk\u00e7e olsun, yahut Fars\u00e7a \u00e7\u00e2me\u015f\u00fby s\u00f6z\u00fcnden yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ama\u015f\u0131r gibi mill\u00ee bir ses ta\u015f\u0131s\u0131n isterdim.
\nSonra ba\u015f\u0131m\u0131 \u00f6n\u00fcme e\u011fer, \u00fcst\u00fcm\u00fcze giydiklerimizi daha derin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm. Kad\u0131n veya erkek giyimine \u00e2it \u00e7e\u015fitli e\u015fy\u00e2m\u0131z\u0131n y\u00fczde doksan firenk\u00e7e olu\u015funa, hele bizim eski \u00e7a\u011flardan beri b\u00fcy\u00fck milleti oldu\u011fumuz \u015eark medeniyeti’nden koparak k\u00f6t\u00fc bir Bat\u0131 medeniyeti taklit\u00e7ili\u011fi i\u00e7inde, k\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n k\u0131y\u00e2fetimizin isimlerini bile ba\u015fkalar\u0131ndan alacak h\u00e2le geli\u015flerimize bir hayli \u00fcz\u00fcl\u00fcrd\u00fcm.
\nArada bir gecelik gibi kelimelerin r\u00fczg\u00e2r\u0131, i\u00e7imi ok\u015farsa da bunu yeter g\u00f6remezdim. Kad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n eteklerine yabanc\u0131 bir kelimenin dolanmamas\u0131 da \u015f\u00fcphesiz bana ferahl\u0131k verirdi. Bir de g\u00f6mlek s\u00f6z\u00fc vard\u0131 ki Y\u00e2kub Peygamber’in k\u00e2mis-i Y\u00fbsuf un kokusunu duydu\u011fu zamandaki sevincine benzer bir hisle benim ruhumu ok\u015fard\u0131.
\nFakat \u015fu son y\u0131llarda \u015fehir k\u0131zlar\u0131m\u0131z\u0131n giydi\u011fi kaba, iri makine diki\u015fli, soluk renkli, dar Amerikan pantolonlar\u0131n\u0131n zevksizli\u011fi yan\u0131nda y\u00f6r\u00fck k\u0131z\u0131 Ay\u015fe’nin h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok g\u00fczel ve \u00e7ok mill\u00ee bir hava ile dalgalanan zar\u00eef \u015falvar’\u0131n\u0131 ondan da, y\u00e2ni g\u00f6mlek’ten de cana yak\u0131n bulurdum.
\n*
\n\u0130nsanlar vard\u0131r ki d\u00fcnyalar\u0131, b\u00f6yle, hep kelimelerle \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Onlar, kelimelerle duyar, kelimelerle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr; kelimeleri birer m\u00fccevher dizisi gibi, her k\u0131ymetin \u00fcst\u00fcnde hissederler.
\nBen de onlardan biriyim.
\n\u00c7\u00fcnk\u00fc kelimeler, birtak\u0131m bo\u015f s\u00f6zler de\u011fildir. \u015eunun, bunun uydurmas\u0131yle piyasaya s\u00fcr\u00fclen sahte boncuklar da de\u011fildir.
\nKelimeler as\u0131rlar\u0131n ve as\u0131rlarca o kelimeleri konu\u015fan, onlarla duyan, d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin; onlarla seven ve sevilenlerin yarat\u0131p g\u00fczelle\u015ftirdi\u011fi, be\u011fenip T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirdi\u011fi, canl\u0131, ruhlu ve m\u00fbs\u0131k\u00eeli varl\u0131klard\u0131r.<\/p>\n
\nM\u00e2n\u00e2y\u0131 odur l\u00e2fza koyan, maddeye ruhu<\/em><\/strong><\/p>\n