{"id":496,"date":"2012-02-22T18:34:58","date_gmt":"2012-02-22T18:34:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.nihadsamibanarli.com\/?p=496"},"modified":"2012-02-22T18:34:58","modified_gmt":"2012-02-22T18:34:58","slug":"turkceyi-arayanlar","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/2012\/02\/22\/turkceyi-arayanlar\/","title":{"rendered":"T\u00dcRK\u00c7EY\u0130 ARAYANLAR"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/nihadsamibanarli.files.wordpress.com\/2021\/01\/876cf-turkce.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"alignleft  wp-image-497\" title=\"turkce\" src=\"https:\/\/nihadsamibanarli.files.wordpress.com\/2021\/01\/876cf-turkce.jpg\" alt=\"\" width=\"331\" height=\"363\" \/><\/a><\/p>\n<p>Bat\u0131 ilim \u00e2lemi, kendi sa\u011flam yolunda, kendi do\u011fru metodlar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmakta berdevamd\u0131r. Bunun i\u00e7indir ki Avrupa \u00fclkelerinde, bizim kaybetti\u011fimiz T\u00fcrk\u00e7e&#8217;yi aray\u0131p bulmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar oluyor; bulup kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n<p>Londra \u00dcniversitesi&#8217;nde T\u00fcrk\u00e7e okutan bir ingiliz kad\u0131n do\u00e7enti Miss Margaret Bainbridge, bunun i\u00e7in \u0130stanbul\u2019a gelmi\u015f, hak\u00eek\u00ee T\u00fcrk\u00e7e&#8217;yi bulabilece\u011fi \u00e7evrelerde ara\u015ft\u0131rmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesi Profes\u00f6rlerinden; T\u00fcrk Ev Kad\u0131nlar\u0131 Derne\u011fi&#8217;nin yard\u0131mlar\u0131ndan faydalanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu arada, \u0130stanbul Konu\u015fmas\u0131&#8217;n\u0131 hen\u00fcz kaybetmemi\u015f b\u00e2z\u0131 \u0130stanbullular\u0131n konu\u015fmalann\u0131 teybe alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yapt\u0131\u011f\u0131 ve yapaca\u011f\u0131 i\u015fin ciddiyeti i\u00e7inde, gayretli ve sa\u011flam bilgili Miss Margaret Bainbridge&#8217;le biz de uzun uzun konu\u015ftuk. T\u00fcrk\u00e7enin hazin kaderi \u00fczerinde bilgi ve fikir al\u0131\u015fveri\u015flerinde bulunduk; T\u00fcrk\u00e7enin en g\u00fczel eserlerinden se\u00e7meler yapt\u0131k, bandlar doldurduk.<\/p>\n<p>T\u00fcrk\u00e7enin bug\u00fcnk\u00fc \u00e7\u0131lg\u0131n gidi\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130ngiliz ilim adam\u0131m en az bizim kadar \u00fczg\u00fcn ve me&#8217;yus buldum:<\/p>\n<p>&#8220;<strong>Bu gidi\u015fin sonu ne olacak? Sizin, b\u00fcy\u00fck, t\u00e2rih eseri olan g\u00fczel diliniz, b\u00f6ylece ziyan olup gidecek mi?<\/strong>&#8221; diyor, ba\u015fka bir \u015fey s\u00f6ylemek istemiyordu, \u0130ngiltere\u2019de T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011frenmek isteyen fak\u00fclte talebesine hangi T\u00fcrk\u00e7eyi \u00f6\u011fretece\u011fini \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f, hak\u00eek\u00ee T\u00fcrk\u00e7eye ih\u00e2net etmek istemeyen bir g\u00f6n\u00fclle ve b\u00f6yle bir ilm\u00ee zihniyetle bizim dilimizin v\u00e2s\u0131l oldu\u011fu en \u00fcst\u00fcn seviyeyi tesb\u00eete \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n<p>&#8220;Sizin D\u00eevan \u015fiirinizin g\u00fczelli\u011fini biliyorum. T\u00fcrk\u00e7enin eski ve b\u00fcy\u00fck \u015f\u00e2irlerinizin elinde neler s\u00f6yleme\u011fe muktedir bir lisan olu\u015funun hayran\u0131y\u0131m. Sinan Pa\u015fa gibi, Evliy\u00e2 \u00c7elebi gibi, eski nesrinizin \u015f\u00e2heserlerini meydana getirenler de beni kendilerine ba\u011flam\u0131\u015flard\u0131r.&#8221; Bununla ber\u00e2ber:<\/p>\n<p>&#8220;Sizin hak\u00eek\u00ee T\u00fcrk\u00e7eniz, bundan 40-50 sene evvel, konu\u015fulan T\u00fcrk\u00e7e ile yazan muharrirlerinizin dilidir. Ondan evvelki lis\u00e2n\u0131n\u0131z\u0131n her k\u00fclfeti bu sonuncular\u0131n dilinde yumu\u015fam\u0131\u015f, kaybolmu\u015f, ortaya \u00e7ok g\u00fczel bir yaz\u0131 dili, bir \u015fiir ve nesir \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc diliniz ise tam\u00e2miyle uydurma ve art\u0131k g\u00fczel olmayan bir dil; ne sesi, ne \u00fcsl\u00fbbu kalm\u0131\u015f, ziy\u00e2n olmu\u015f bir lisan&#8230;&#8221; diyordu.<\/p>\n<p>&#8220;\u00d6mer Seyfeddin&#8217;in, Yahy\u00e2 Kemal&#8217;in, Ahmed H\u00e2\u015fim&#8217;in, F\u00e2ruk N\u00e2fiz ve Orhan Seyfi&#8217;nin; Refik H\u00e2lid&#8217;in, Re\u015fat Nuri&#8217;nin eserlerinde kem\u00e2lini bulmu\u015f T\u00fcrk\u00e7eye nas\u0131l k\u0131y\u0131yorsunuz? Bu g\u00fczel dili k\u0131sa zamanda nas\u0131l bu kadar mahv \u00fc peri\u015fan ettiniz? Bu, ak\u0131l alacak \u015fey de\u011fildir!&#8221; diyordu.<\/p>\n<p>*<\/p>\n<p>\u0130stanbul konu\u015fmas\u0131, T\u00fcrk\u00e7enin, t\u00e2rihde ve co\u011frafyada ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck g\u00fczelliktir. Bu dil, bir imparatorluk merkezinde, bir imparatorluk co\u011frafyas\u0131ndan ak\u0131p gelen seslerle ve \u00e7ok zengin dil de\u011ferleriyle meydana gelmi\u015f, muhte\u015fem bir dil ve m\u00fbsik\u00ee sentezidir. Bu terk\u00eebi meydana getirmek i\u00e7in, T\u00fcrkler bir taraftan Tuna boylar\u0131ndan ses alm\u0131\u015f, \u00f6te yandan Afrika \u00fclkelerine yay\u0131lm\u0131\u015f, Kafkas da\u011flar\u0131ndan, Nil suyunun ak\u0131\u015f\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7eye sesler getirmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>Bunun i\u00e7in, geni\u015f imparatorluk co\u011frafyas\u0131nda ka\u00e7 vatan \u00e7ocu\u011fu askerlik vaz\u00eefesiyle nice \u00fclkeler g\u00f6rm\u00fc\u015f; ka\u00e7 vatan \u00e7ocu\u011fu birbirinden \u00e7ok uzak \u015fehirlerdeki k\u0131zlarla evlenmi\u015f; vatan\u0131n her k\u00f6\u015fesindeki h\u00e2lis T\u00fcrk k\u0131zlanndan ba\u015fka, ka\u00e7 milletten T\u00fcrk&#8217;e gelin gelen k\u0131zlar T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011frenmi\u015f; T\u00fcrk \u00e7ocuklar\u0131na anne olarak, evl\u00e2tlar\u0131na, sesine ses katt\u0131klar\u0131, her g\u00fcn daha zengin bir ana dili \u00f6\u011fretmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>B\u00f6ylelikle T\u00fcrk\u00e7e ve bilhassa \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esi, h\u00e2lis T\u00fcrk olanlarla vatan gibi T\u00fcrk\u00e7ele\u015fen say\u0131s\u0131z insan taraf\u0131ndan i\u015flenmi\u015f m\u00fcstesn\u00e2 bir lisan olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esi, t\u0131pk\u0131 \u0130stanbul gibi yaln\u0131z \u0130stanbullulara de\u011fil, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk milletinin m\u00fc\u015fterek eseridir. Bu eser, \u0130stanbul&#8217;un h\u00e2lis T\u00fcrk semtlerindeki dil potalar\u0131nda eriyip kayna\u015fan sentetik bir tel\u00e2ffuzdur. Bu dili, Londra \u00dcniversitesi do\u00e7entinin de \u00e7ok iyi bildi\u011fi gibi, en g\u00fczel, \u0130stanbul\u2019un han\u0131mlar\u0131 konu\u015fur.<\/p>\n<p>\u0130stanbul&#8217;un Kanl\u0131ca, Kandilli, Beylerbeyi, \u00c7aml\u0131ca, Erenk\u00f6y\u00fc gibi semtlerindeki eski konaklarda, k\u00f6\u015fklerde ve yal\u0131larda T\u00fcrk\u00e7eyi bir m\u00fbsik\u00ee gibi seslendiren, eski T\u00fcrk kad\u0131nlar\u0131, bu dili, eskiden hemen yaln\u0131z F\u00e2ris\u00ee i\u00e7in kullan\u0131lan bir t\u00e2birle bir ku\u015f dili h\u00e2line getirmi\u015f, \u00f6ylesine tabi\u00ee bir ses ve if\u00e2de g\u00fczelli\u011fine ula\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p>*<\/p>\n<p>Zam\u00e2n\u0131m\u0131zdan 500 sene evvel, F\u00e2tih&#8217;in hocas\u0131, \u015f\u00e2ir Ahmed Pa\u015fa&#8217;nm s\u00f6yledi\u011fi:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ey\u00e2 per\u00ee nicesin ho\u015f musun saf\u00e2ca m\u0131s\u0131n<\/p>\n<p>Gele beri nicesin ho\u015f musun saf\u00e2ca m\u0131s\u0131n<\/p>\n<p>Seher k\u0131lub gel\u00fcr Ahmed ki d\u00eeye \u015fehrimizin<\/p>\n<p>G\u00fczeller\u00ee nicesin ho\u015f musun saf\u00e2ca m\u0131s\u0131n<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>gibi m\u0131sralarla seslendirdi\u011fi lisan, belki de ilk \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esidir. Zaman\u0131m\u0131zdan 250 sene evvel Ned\u00eem&#8217;in s\u00f6yledi\u011fi:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Sen b\u00f6yle so\u011fuk yerden ni\u00e7\u00fcn yatar uyursun?<\/p>\n<p>Bill\u00e2h d\u00f6\u011fer dur hele d\u00e2yen seni g\u00f6rs\u00fcn<\/p>\n<p>Dah\u00ee k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fcks\u00fcn, yal\u0131n\u0131z yatma \u00fc\u015f\u00fcrs\u00fcn<\/p>\n<p>Serd oldu hav\u00e2 \u00e7\u0131kma koyundan kuzuc\u00e2\u011f\u0131m<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>m\u0131sr\u00e2lanndaki dil, \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esi&#8217;dir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Zam\u00e2n\u0131m\u0131zdan\u00a0 150 sene evvel, Enderunlu V\u00e2s\u0131f&#8217;\u0131n s\u00f6yledi\u011fi:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>O g\u00fcl-end\u00e2m bir al \u015f\u00e2le b\u00fcr\u00fcns\u00fcn, y\u00fcr\u00fcs\u00fcn<\/p>\n<p>Ucu g\u00f6nl\u00fcm gibi, ard\u0131nca s\u00fcr\u00fcns\u00fcn, y\u00fcr\u00fcs\u00fcn<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>m\u0131sr\u00e2lar\u0131nda seslenen dil, \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esi&#8217;dir. Nih\u00e2yet, zaman\u0131m\u0131zdan 50 sene evvel, Yahy\u00e2 Kemal&#8217;in:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>G\u00f6nl\u00fcmle oturdum da h\u00fcz\u00fcnlendim o yerde,<\/p>\n<p>Sen nerdesin, ey sevgili, yaz g\u00fcnleri nerde!<\/p>\n<p>Da\u011flar a\u011far\u0131rken konu\u015furduk tepelerde,<\/p>\n<p>Sen nerde o fecrin a\u011faran da\u011flar\u0131 nerde!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ak\u015fam, g\u00fcne\u015f art\u0131k deniz ufkunda silindi,<\/p>\n<p>Huly\u00e2 gibi yaln\u0131z gezinenler k\u00f6ye indi,<\/p>\n<p>Ben kald\u0131m, uzaklarda g\u00fcn\u00fcn sesleri dindi,<\/p>\n<p>G\u00f6nl\u00fcmle, hay\u00e2let gibi ben kald\u0131m o yerde.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>gibi \u015fiirleriyle beyaz lisan, \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u00c7ocuklu\u011fu Erenk\u00f6y\u00fc&#8217;nde ge\u00e7en Refik H\u00e2lid&#8217;in; \u00e7ocuklu\u011fu \u00dcsk\u00fcdar&#8217;da ge\u00e7en Re\u015fat N\u00fbri&#8217;nin T\u00fcrk\u00e7eleri, istanbul T\u00fcrk\u00e7esidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esi&#8217;nin bir \u015f\u00eevesi de Osmanl\u0131 Saray\u0131&#8217;ndan d\u0131\u015far\u0131ya gelin giden ve kendilerine sarayl\u0131 denilen; (b\u00fct\u00fcn t\u00e2rih boyunca lis\u00e2n\u0131 h\u00e2lis T\u00fcrk\u00e7e olmu\u015f) T\u00fcrk saray\u0131nda yeti\u015fen, ekserisi \u00e7ok g\u00fczel k\u0131zlar\u0131n eseridir. Bu k\u0131zlar anne olduklar\u0131 zaman \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n diline i\u015fledikleri sarayda konu\u015fulan as\u00eel, kibar kelime ve tav\u0131rlarla, \u0130stanbul&#8217;daki halk T\u00fcrk\u00e7esinin birle\u015fmesinden do\u011fan, tad\u0131na doyulmaz bir s\u00f6yleyi\u015f yaratm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>*<\/p>\n<p>Miss Margaret&#8217;le konu\u015fuyoruz. Bizim dilcilerimizin her zamanki gibi yalan bir iddialar\u0131na g\u00fcl\u00fcyor. \u0130ngilizceyi \u00f6z \u0130ngilizce yapmak i\u00e7in cemiyet kuruldu\u011fu iddias\u0131na elinden gelse ve \u0130ngiliz so\u011fukkanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmasa kat\u0131la kat\u0131la g\u00fclecek.<\/p>\n<p>&#8211; <strong>B\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f, Lord Byron&#8217;\u0131n romantizmi devrinde bir \u00e2n i\u00e7in \u00e7ak\u0131p ge\u00e7mi\u015fti. Sonra \u0130ngilizli\u011fin te\u015fekk\u00fcl\u00fc \u00f6\u011frenilince bu romantik d\u00fc\u015f\u00fcnce de tab\u00eeat\u0131yle c\u00e2zibesini kaybetti<\/strong>, diyor. Ve, pek tabi\u00ee olarak, \u0130ngilizcenin bir imparatorluk dili olu\u015fundan gurur duyuyor.<\/p>\n<p>Tek end\u00ee\u015fesi, son zamanlarda as\u00eel \u0130ngilizcenin de\u011fil de, d\u00fcny\u00e2n\u0131n um\u00fbm\u00ee gidi\u015fine uyularak, bir nevi, sokak \u0130ngilizcesinin edebiy\u00e2ta n\u00fcf\u00fbzundan ib\u00e2ret, bir seviye al\u00e7almas\u0131d\u0131r. Fakat b\u00fcy\u00fck eserler vermi\u015f \u0130ngilizce i\u00e7in bu bir tehlike de\u011fil, s\u00e2dece can s\u0131k\u0131c\u0131 bir esintidir, diyor.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131 \u015fu ki T\u00fcrk\u00e7eyi kendi deh\u00e2s\u0131 ve kendi g\u00fczelli\u011fi i\u00e7inde \u00f6\u011frenmek isteyen \u00e2lim, \u015fimdi T\u00fcrkiye&#8217;de T\u00fcrk\u00e7eyi bulmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekiyor. Vakit kaybetmeden ve hen\u00fcz T\u00fcrkiye&#8217;de dil bilir \u00fc\u00e7 be\u015f ki\u015fi varken bizim hak\u00eek\u00ee lis\u00e2n\u0131m\u0131z\u0131n sesini, \u015f\u00eevesini tesb\u00eete \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, \u00f6lmezle\u015ftirmek istiyor.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;de T\u00fcrk\u00e7eyi mahvetme\u011fe me&#8217;mur insanlar ise bunun aksini yap\u0131yor. T\u00fcrk\u00e7eyi y\u0131kmak ve unutturmak i\u00e7in ne laz\u0131msa onu, hem de vakit ge\u00e7irmeksizin yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Dil hay\u00e2t\u0131m\u0131z\u0131n insan\u0131 derin d\u00fc\u015f\u00fcnceye salan bir manzaras\u0131 da budur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bat\u0131 ilim \u00e2lemi, kendi sa\u011flam yolunda, kendi do\u011fru metodlar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmakta berdevamd\u0131r. Bunun i\u00e7indir ki Avrupa \u00fclkelerinde, bizim kaybetti\u011fimiz T\u00fcrk\u00e7e&#8217;yi aray\u0131p<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[12],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/496"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=496"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/496\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=496"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=496"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.nihatsamibanarli.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=496"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}